Richtlijnen voor een veilig en integer sportkamp
Sportkampen en stages zijn een fantastische manier voor kinderen en jongeren om hun vakantie door te brengen: ze leren nieuwe sporten, maken vrienden en hebben plezier. Net zoals bij wekelijkse sportactiviteiten is het ook hier belangrijk om te zorgen voor een veilig sportklimaat, zodat grensoverschrijdend gedrag het plezier niet in de weg staat. In dit artikel vind je praktische richtlijnen om als organisatie preventief aan de slag te gaan.
Wat zijn de risicofactoren voor grensoverschrijdend gedrag op sportkampen?
Een aantal risicofactoren zijn specifiek gelinkt aan kampen met overnachting. Andere risicofactoren gelden zowel voor kampen met als zonder overnachting (externaatkampen). We zetten deze even op een rijtje:
-
Gelegenheden
Op kampen, zeker met overnachting, brengen begeleiders en jongeren veel tijd samen. Dat vergroot de kans op incidenten: begeleiders die te pas en te onpas op de slaapkamer komen, jongeren die stiekem ’s nachts op de slaapkamer afspreken, privacy inbreuken tijdens de douchemomenten, naaktfoto’s nemen op de slaapkamer, pestgedrag, dopen, … -
Intense relaties tussen sportbegeleiders en jongeren
Snelle vertrouwensbanden zijn positief, maar kunnen ook misbruikt worden. -
Negatieve groepsdynamiek
Een slechte sfeer kan leiden tot pesten of ander grensoverschrijdend gedrag. -
Te weinig toezicht of structuur
Onvoldoende begeleiding of slechte planning verhoogt risico’s. Ook een gebrek aan structuur kan risico's inhouden. Zo zorgt onvoldoende nachtrust voor meer risico's op blessures, maar ook conflicten. -
Onvoldoende opgeleide of jonge begeleiders
Pedagogische kennis en ervaring zijn cruciaal voor een veilig sportklimaat. Wat motiveert de trainers? Zijn ze gemotiveerd om kinderen meer te doen bewegen of willen ze alleen iets bijverdienen? -
Alcohol- en drugsgebruik
Volgerns de wet mogen minderjarigen vanaf 16 jaar alcohol drinken op een kamp. Duidelijke afspraken zijn nodig, zowel voor jongeren als begeleiders. Vaak gebeuren incidenten van (seksueel) grensoverschrijdend gedrag op momenten waarop er alcohol of andere middelen worden gebruikt. -
Gemengde leeftijdsgroepen op één kamp
Verschil in ontwikkelingsniveau kan risico’s geven. Oudere kinderen kunnen jongere kinderen bijvoorbeeld aanzetten tot bepaald gedrag waar ze volgens hun ontwikkelingsniveau niet klaar voor zijn. -
Diversiteit van deelnemers
Houd rekening met verschillende achtergronden, leer- of gedragsstoornissen, sportniveau, socio-economische verschillen… Kinderen die door hun ouders ‘gedumpt’ worden op kamp, hoe ga je daarmee om als begeleider?
Wat nemen we op in onze risicoanalyse voor de start van het sportkamp?
- Kamerverdeling: opsplitsing op basis van geslacht/gender en leeftijd. Leg verschillende groepen op verschillende gangen indien mogelijk
- Sanitaire voorzieningen: aparte toiletten voor jongens en meisjes en eventueel een genderneutraal toilet
- Kleedkamerbeleid (lees zeker onze wiki met adviezen voor jouw kleedkamerbeleid)
- Alcohol- en drugsbeleid
- Foto- en videobeleid
- GSM-gebruik en socialemediabeleid
- Aantal begeleiders: leg op voorhand vast hoeveel begeleiders per deelnemende kinderen nodig zijn om het kamp veilig en met voldoende toezicht te laten doorgaan. We adviseren voor elk kamp minimum 2 begeleiders
- Diversiteit binnen de groep: hou rekening met gedrag- en leerstoornissen, taal, origine, kleur, gender bij de indeling van de groepen
- Diversiteit binnen de begeleiders: zorg in de mate van het mogelijke voor een goede mix op vlak van leeftijd, ervaring, achtergrond, studies, ...
- Nachttoezicht: voorzie minstens 2 aanspreekpunten per nacht, bij gemengde kampen is dat idealiter een man en een vrouw
Moeten we een aparte gedragscode voorzien voor elk sportkamp? En voor wie?
Bij een kamp met overnachting raden we om een gedragscode te voorzien voor:
- Sportbegeleiders
- Externen zoals het kookteam en externe lesgevers
- Deelnemers
- Ouders
Voor externaatkampen volstaat een gedragscode voor begeleiders en deelnemers. Met ouders maak je vooral praktische afspraken: waar ophalen, vanaf hoe laat, aanwezigheid tijdens activiteiten, ...
Belangrijk: je licht de gedragscodes altijd even toe tijdens een infomoment. Stuur ze niet gewoon op zonder extra uitleg.
Bij sportkampen met overnachting: hoe organiseren we best de kamerindeling?
Je kan de kamerindeling best maken op basis van leeftijd en geslacht/gender. Maar hou je daar niet te rigide aan vast.
Hou altijd rekening met bepaalde wensen van deelnemers en probeer op zoek te gaan naar een praktisch haalbare oplossingen op maat.
Concreet: een kind met autisme wil graag een aparte kamer.
Op welk moment licht je de ouders in wanneer er een incident is van grensoverschrijdend gedrag?
Dat hangt af van de ernst van het incident.
Meer info over het vlaggensysteem
Welke informatie over een veilig sportklimaat bezorgen we best op voorhand aan de deelnemers en hun ouders?
- Contactgegevens van de aanspreekpersoon integriteit (API) van de kampplaats
- Gedragscodes en afspraken, zoals rond sociale media, GSM-gebruik, alcohol en drugs, …
Hoe ga ik met deelnemers in gesprek over grensoverschrijdend gedrag?
Je kan gebruikmaken van deze tools:
Hoe ga je om met sociale media tijdens en na het kamp (vb. vriendschapsverzoeken naar begeleiders,…)
Dat hangt samen met het algemeen smartphonebeleid van je kamporganisatie. Je kan hier best op voorhand al een aantal zaken over afstemmen via een gedragscode voor begeleiders. Een aantal vragen die je kan bekijken:
- Wat met kampgroepjes op whatsapp?
Een whatsappgroep met de hele groep en begeleider kan nuttig zijn om bijvoorbeeld praktische afspraken door te geven. Vermijd zoveel mogelijk aparte groepjes waarvan bepaalde jongeren worden uitgesloten. - Wat met persoonlijke berichten tussen deelnemers en begeleiders?
We raden aan om 1 op 1 communicatie tussen deelnemers en begeleiders/externen (zoals de kookploeg) via de smartphone te vermijden tijdens sportkampen. Als het toch nodig is, moet dit beperkt dit blijven tot trainingsgerelateerde zaken. - Hoe ga je om als begeleider/externe (zoals de kookploeg) met vriendschapsverzoeken tijdens het kamp?
We raden aan om tijdens het kamp geen vriendschapsverzoeken te aanvaarden. - Hoe ga je om als begeleider met vriendschapsverzoeken na het kamp?
Dat gebeurt in principe in je privéleven en moet je als begeleider voor jezelf uitmaken. - Beleid rond online pesten
Denk op voorhand na hoe je via afspraken online pesten kan vermijden en wat je stappenplan is als het toch voorvalt op je kamp. - Welke afspraken maak je rond smartphonegebruik voor het slapengaan?
Laat de afspraken afhangen van de leeftijd en de zelfstandigheid van de deelnemers. Voor jongeren onder 16 jaar kan je bijvoorbeeld afspreken dat alle smartphones uitgaan als het licht uitgaat om te slapen.
Hoe ga je om met koppeltjes op het sportkamp?
Op een sportkamp kunnen relaties ontstaan tussen deelnemers. Of koppeltjes kunnen samen deelnemen aan een kamp.
Bij oudere deelnemers (16+) op een kamp met overnachting kan de vraag komen of zij samen mogen slapen. Dat bespreek je best op voorhand en betrek zeker ook de ouders. Communiceer er open over, ook als dat moeilijk blijkt door kamergrootte of kamerindeling.
Basisstappen voor een veilig sportklimaat op sportkamp.pdf
