Lia Thomas, een 25-jarige Amerikaanse zwemster en transvrouw, begon haar transitie in 2019 toen ze 20 jaar oud was. Volgens de regels van de Internationale Zwemfederatie (World Aquatics, WA) mag ze niet deelnemen aan de Olympische Spelen in Parijs.

Die regels bepalen dat een transvrouw alleen kan deelnemen aan de vrouwencompetitie als zij vóór de voltooiing van de mannelijke puberteit in transitie ging. Omdat Lia pas op haar 20ste begon met de transitie, voldoet ze niet aan de regels.

Een ander recent voorbeeld is Imane Khelif, een Algerijnse bokster. Het is publiekelijk bekendgemaakt dat zij naast een Y-chromosoom ook een hoog testosterongehalte heeft. Hoewel Imane goedkeuring kreeg van het Internationaal Olympisch Comité (IOC) om deel te nemen aan de Olympische Spelen in Parijs, ontvangt ze heel wat kritiek. Veel mensen beschouwen haar biologische kenmerken als oneerlijk in de context van topsport.

Die twee voorbeelden illustreren de onrust die in de sportwereld heerst wanneer sekse- en genderdiverse personen deelnemen aan topsport.

Begrippen

Voordat we deze discussie verder voeren, is het belangrijk om enkele begrippen duidelijk te maken:

Sekse of geslacht

Sekse of geslacht verwijst naar het biologische geslacht waarmee iemand geboren wordt. Bij de meeste mensen is dat mannelijk of vrouwelijk.

Het geboortegeslacht is het resultaat van de foetale ontwikkeling, gestuurd door DNA en hormonen. In de meeste gevallen is het 46 XX voor vrouwen en 46 XY voor mannen. Daaruit ontstaan primaire geslachtskenmerken zoals de eierstokken of teelballen, clitoris en vagina, en penis en balzak.

Maar bij een kleine groep mensen kunnen er afwijkingen optreden in dat proces. Zoals chromosomale fouten of afwijkingen in de ontwikkeling van geslachtsorganen of hormonale werking. Die personen worden vaak aangeduid als intersekse of seksediverse personen. Zij passen niet altijd binnen de klassieke geslachtscategorieën en worden daarom apart gecategoriseerd.

Gender

Gender gaat over het persoonlijke gevoel van identiteit, onafhankelijk van het biologische geslacht.

Gender verwijst naar wat traditioneel wordt beschouwd als passend voor een persoon van een bepaald geslacht. Dat kan zowel door het individu als door de omgeving worden ervaren.

In tegenstelling tot geslacht is gender een veel minder vastomlijnd begrip. Een persoon kan zich mannelijk, vrouwelijk, beide of geen van beide voelen. Als gender en geslacht niet overeenkomen, kan dat leiden tot genderdysforie.

Als iemand besluit hun geslacht aan te passen aan hun genderidentiteit, spreken we van transgender of gendervariant. Variërend van transvrouw, transman tot non-binair.

Omdat topsport meestal binair is op basis van geslacht, met aparte mannen- en vrouwencompetities, vormt deelname aan topsport een enorme uitdaging voor sekse- en genderdiverse personen.

Sekse- en genderdiverse personen weren uit topsport?

Men wil voorkomen dat iemand met een oneerlijk (mannelijke fysiologisch) voordeel meedoet aan de vrouwencompetitie. Dat idee is op zich begrijpelijk.

Maar het probleem is: we weten vaak niet goed of die voordelen écht bestaan. Of hoe groot ze zijn.

Lichaamsbouw

Antropometrische kenmerken zoals lengte, gewicht, hartgrootte en longcapaciteit zouden een oneerlijk voordeel kunnen opleveren. Maar de overlap tussen mannen en vrouwen is te groot om deze als reden voor uitsluiting te gebruiken. Anders zou je ook grote vrouwen met een grote longinhoud moeten uitsluiten.

Rode bloedcellen

Mannen hebben doorgaasn meer rode bloedcellen, wat een voordeel oplevert in uithoudingsvermogen. Maar onderzoek laat zien dat dat voordeel verdwijnt na ongeveer zes maanden, als de hormoonspiegels genormaliseerd zijn. Dat kan je meten met bloedtests.

Daarom zou je, op basis van hormoonspiegel- en hematocrietbepalingen, kunnen bepalen of deelname eerlijk is.

Spierkracht

De grootste uitdaging blijft de impact van mannelijke hormonen op spierkracht.

Sommige studies tonen aan dat de positieve effecten van mannelijke ontwikkeling ook enkele jaren na het stoppen van mannelijke hormonen nog aanwezig blijven. Dat zou een reden kunnen zijn om uitsluiting op basis van spierkracht te overwegen.

Helaas is daarvoor nog geen wetenschappelijk bewijs geleverd in een populatie van topsporters, waardoor mogelijk onterecht personen worden uitgesloten van deelname aan topsport.

De lopende studies zullen hopelijk in de komende jaren meer duidelijkheid geven.