Beweging en mentale gezondheid: onderzoek

Uit onderzoek van het Trimbos-instituut en het RIVM blijkt dat bewegen op verschillende manieren kan helpen om onze mentale gezondheid te versterken én te beschermen.

Volgens het model van Keyes bestaat mentale gezondheid uit twee onderdelen:

• het mentaal welbevinden, dat verder wordt opgedeeld in emotioneel, psychologisch en sociaal welbevinden
• de aan- of afwezigheid van psychische klachten

Sport en beweging kunnen op al deze domeinen een positieve invloed hebben. Hieronder lees je hoe dat werkt.

Emotioneel welbevinden

Dit gaat over positieve gevoelens ervaren, de afwezigheid van negatieve gevoelens en levenstevredenheid.

Bewegen zorgt vaak voor positieve gevoelens, zoals plezier, ontspanning en voldoening. Die gevoelens vergroten op hun beurt de kans dat je blijft sporten.

En hoe vaker je beweegt, hoe groter het positieve effect op je mentaal welzijn. Tijdens en na het sporten maakt je lichaam stoffen aan zoals endorfine en serotonine. Die zorgen voor rust en geluk.

Psychologisch welbevinden

Dit gaat over jezelf kunnen ontwikkelen, groeien en positieve relaties hebben met anderen.

Door te sporten leren we nieuwe vaardigheden. Dat geeft een gevoel van controle en versterkt je vertrouwen in wat je kán. Ook het vertrouwen in je eigen lichaam groeit. Dat is dan weer een belangrijke bouwsteen voor algemeen zelfvertrouwen.

Sociaal welbevinden

Dit gaat over verbondenheid met anderen en goed kunnen functioneren binnen de samenleving.

Sport brengt mensen samen.
In teams, tijdens groepslessen of activiteiten leren we:

• Samenwerken
• Communiceren
• Rekening houden met elkaar

Dat vergroot het gevoel van verbondenheid en versterkt sociale vaardigheden. Voor veel mensen is sport zelfs een toegangspoort tot nieuwe vriendschappen.

Psychische klachten

Sport kan helpen om psychische klachten te verminderen of te voorkomen.

Tijdens het bewegen daalt de aanmaak van cortisol, het stresshormoon. Daardoor kan je lichaam sneller herstellen van stress en kan je in de toekomst beter reageren op nieuwe stressprikkels.

Matig intensieve beweging werkt het best. Denk wandelen, fietsen of rustig zwemmen. Te intensief sporten kan juist extra stress veroorzaken.

Waarom het loont om te bewegen

Dit zagen we al hierboven. Wie zich mentaal goed voelt:

• Staat positiever in het leven
• Functioneert beter
• Kan makkelijker met tegenslagen omgaan
• Voelt zich sterker verbonden met de omgeving

Mentaal welzijn hangt ook nauw samen met fysieke gezondheid. Mensen met een goed mentaal welbevinden herstellen doorgaans sneller en hebben gemiddeld een 15 tot 20 jaar hogere levensverwachting.

Opvallend is dat mensen die zich mentaal minder goed voelen, vaak minder bewegen. Dat werkt in twee richtingen:

• Je voelt je slecht → je hebt minder energie
• Je beweegt weinig → je voelt je slechter

Mentale ongezondheid hangt dus samen met een lagere sport- en beweegdeelname.

Bewegen en beleid

Bij beleid rond sportparticipatie is het dus belangrijk om rekening te houden met mentale ongezondheid als (extra) belemmerende factor om deel te nemen. Hou zeker rekening met de extra drempels van mensen die zich mentaal minder goed voelen:

• Weinig energie
• Hoge stress
• Gebrek aan motivatie
• Onzekerheid

• Trimbos-instituut. (2022). Delphistudie ‘Definitie Mentale Gezondheid’: Resultaten van een consensusprocedure met verschillende perspectieven (Factsheet AF1979).
• Van Stam, W., Ooms, L., & Van den Dool, R. (2024). Mentale gezondheid en sport- en beweegdeelname: vergelijking binnen bevolkingsgroepen. Mulier Instituut.
• Van Kleef, S. (Host). (2022, oktober 14). In gesprek over de effecten van sport en bewegen [Audio podcast episode]. In Kenniscast Sport & Bewegen. Spotify.
• Van Kleef, S. (Host). (2023, augustus 17). De kracht van sport en bewegen voor mentale gezondheid [Audio podcast episode]. In Kenniscast Sport & Bewegen. Spotify.
• Vlaams Instituut Gezond Leven. (2025, oktober.). Beweegadvies volgens leeftijd.