Wearables voor welzijn: slaap & stress

Het Internationaal Olympisch Comité (IOC) publiceerde in 2019 een rapport om meer aandacht te vragen voor mentale gezondheid in de sport. Daarin gaan ze onder meer in op slaapproblemen. Die komen vaak voor bij topsporters en beïnvloeden zowel welzijn als prestaties. Als ondersteuning stellen ze niet alleen voorlichting voor, maar suggereren ze ook het monitoren van slaap. Dat kan je in de slaapkliniek doen of, dankzij wearables, tegenwoordig ook thuis. Laten we de voor- en nadelen even op een rijtje zetten.

Slaap

De slaapmeting aan de pols is duidelijk niet perfect. En al zeker niet geschikt om slaapproblemen te diagnosticeren.

Toch heeft deze meting in thuiscontext verschillende voordelen:

• Ze is toegankelijk en kan evoluties en trends in kaart brengen over verschillende meetmomenten heen.
• De resultaten hangen wel degelijk samen met andere metingen van slaapkwaliteit en welzijn. Zo toonde een studie dat slaapgegevens, gemeten met een Fitbit, een mogelijke indicator voor depressieve klachten zouden kunnen zijn.

Stress

Stress is een tweede belangrijke factor voor mentaal welzijn die we tegenwoordig ook kunnen meten aan onze pols. Of dat is toch wat sommige wearables suggereren.

Om kritisch na te denken over de kwaliteit van zulke metingen, wil ik eerst een stapje terug nemen.

Wat is stress nu precies? Over het algemeen spreken we over stress als je een bepaalde uitdaging ervaart en het gevoel hebt dat je mogelijk niet over de juiste middelen beschikt om die aan te gaan.

Denk: een lastig gesprek over hoe iemand in de groep ligt of misschien het vooruitzicht om een tennismatch te moeten spelen tegen Rafael Nadal.

Stresservaring kan variëren in sterkte en zich uiten op verschillende manieren: 

• Lichamelijke reacties
• Gevoelens
• Gedrag

Bovendien is een stresservaring altijd heel persoonlijk.

Terwijl jij klamme handjes krijgt, kan iemand anders niet meer helder nadenken. Een derde persoon ervaart misschien wel alleen mentale spanning zonder verdere lichamelijke reacties.

Een stressanalyse van een horloge op basis van veranderingen in hartritme, gemeten door een algoritme dat we niet kennen en zonder de nodige context, is dus niet erg waardevol.

Voor zinvolle stressinzichten moeten we verder kijken dan wearable-data alleen. Zo kan je ook nagaan in welke specifieke situaties stress voorkomt om uitlokkende factoren gericht aan te pakken.

We mogen ook niet vergeten dat kortdurende stresservaringen niet per se problematisch zijn. Maar als stressklachten langdurig een stempel drukken op je functioneren, kan je beter (professionele) hulp zoeken.

Waarom grijpen we dan naar deze toestellen?

Het is toch zo verleidelijk. Je stappenaantal bekijken op je horloge. Even je Strava checken en misschien toch ook Instagram (nu we toch bezig zijn).

Technologie slaagt er goed in om onze aandacht te vangen en bij te houden. En dat is niet alleen door de interessante data die het kan opleveren. Toepassingen gebruiken vaak gamification om je geëngageerd te houden.

Dat alles is een vorm van ‘extrinsieke motivatie’. Of het stellen van een gedrag om een externe beloning te krijgen. Daar zijn we gevoelig aan.

Maar we moeten aandachtig zijn voor hoe onze motivatie evolueert. Halen we nog plezier uit de activiteit zelf of doen we het alleen nog voor de beloning?

Op lange termijn komt de beste motivatie echt wel van binnen. Denk: het plezier van jezelf uit te dagen of een gevoel van verwezenlijking. Dat noemen we ‘intrinsieke motivatie’.

Wearables zijn een hulpmiddel, geen wondermiddel.

Problematisch gebruik van techologie

Onze gevoeligheid voor alles wat de apps op onze smartphone te bieden hebben, maakt ook dat we er veel gebruik van maken. Misschien wel te veel.

Ongeveer 1 op 4 personen in Vlaanderen noemt zichzelf verslaafd aan de smartphone. En bij atleten kan de smartphone ook een manier zijn om te ontsnappen aan de druk van training en competitie.

Overdadig gebruik van smartphones kan negatieve gevolgen hebben. Zoals slaapproblemen, afleiding, mentale vermoeidheid. En kan zelfs prestaties beïnvloeden.

Zijn we dan allemaal echt verslaafd aan onze smartphone? Neen.

Want we mogen niet licht gaan over een diagnose van verslaving. Bij verslaving en afhankelijkheid is er een duidelijke beperking in het dagelijkse leven. Bijvoorbeeld in school- of werkcontext. Spontaan herstel is daarbij heel zeldzaam.

Je kan jezelf ook de vraag stellen aan wat je dan afhankelijk bent? Want de smartphone is niet alleen de plaats waar we ‘doomscrollen’, maar ook vaak de plaats waar we berichten krijgen van school of werk. En waar we ons treinticketje kopen.

Technologie een centrale plaats geven in je leven kan dus gerust. De uitdaging is vooral om bewust te zijn waar, wanneer en hoe je het gebruikt.

De Hoge Gezondheidsraad keek naar de effecten van het gebruik van schermen en sociale media op jongeren. Raadpleeg het rapport